🧪 Katı, Sıvı ve Gaz Basıncı

Kar ayakkabısı giyen biri neden karda batmaz? Barajın altı neden kalındır? Cevap: basınç! Basınç katılarda, sıvılarda ve gazlarda karşımıza çıkar. Hadi keşfedelim!

Aynı tuğlayı kuma iki farklı yüzü üstüne koyuyoruz. Tuğlanın ağırlığı, yani kuvvet aynı. Ama dar yüz kuma çok, geniş yüz az batıyor. Demek ki katı basıncı, kuvvete ve yüzey alanına bağlı.

İkinci tuğlayı üste koyunca kuvvet artar ve tuğla kuma daha çok batar. Yani kuvvet arttıkça basınç artar. Yüzey alanı büyüdükçe basınç azalır. Basıncın birimi Pascal’dır.

Mina kar ayakkabısı giymiş, Can ince tabanlı botla yürüyor. Mina’nın ağırlığı geniş bir alana yayılıyor, o yüzden az batıyor. Can’ın ağırlığı küçük bir alana biniyor, o yüzden çok batıyor. Çivinin ucu sivri, bıçağın ağzı ince: küçük alan, büyük basınç!

Şimdi sıvılar. Bir şişeye üç delik açtık: üstte, ortada, altta. En alttaki delikten su en güçlü ve en uzağa fışkırıyor. Sıvı basıncı derinlik arttıkça artar.

Sıvı basıncı yoğunluğa da bağlı. İki kapta da basınç ölçer aynı derinlikte duruyor. Tuzlu su, sudan daha yoğun. Bu yüzden ölçerin ibresi tuzlu suda daha çok sapıyor.

Baraj gölünde de suyun basıncı derinlikle artar. Bu yüzden barajın duvarı altta kalın, üstte daha incedir. En alttaki duvar en büyük basıncı taşır.

Gazlar da basınç yapar. Balonun içindeki gaz tanecikleri durmadan her yöne hareket eder ve balonun duvarına çarpar. Bu çarpmalar balonu her yöne iter.

Bizi saran havanın da basıncı var: açık hava basıncı. Mina pipetle içerken pipetin içindeki havayı çekiyor, pipette basınç azalıyor. Meyve suyunun yüzeyine binen açık hava basıncı, suyu pipetten yukarı iter.

Enjektör de aynı fikirle çalışır. Pistonu çekince içerideki basınç azalır. Dışarıdaki açık hava basıncı sıvıyı enjektörün içine iter.

Kapalı bir kapta sıvıya uygulanan basınç, her yöne aynen iletilir. Buna Pascal prensibi denir. Dar pistona küçük bir kuvvet uygularsak, geniş pistonda büyük bir kuvvet oluşur ve araba yukarı kalkar. Hidrolik kriko böyle çalışır.

Özet: Katı basıncı kuvvete ve yüzey alanına bağlıdır. Sıvı basıncı derinlikle ve yoğunlukla artar. Gazlar ve hava da her yöne basınç yapar. Şimdi Basınç Laboratuvarı’nda dene!