🪢 Bileşke Kuvvet: Halat Çekme

Merhaba! Pandi ile Pengu halat çekme oynuyor. Halat hangi yöne gider? Bunu kuvvetleri toplayarak ve çıkararak bulacağız.

Kuvveti bir okla gösteririz. Okun yönü kuvvetin yönüdür. Okun uzunluğu kuvvetin büyüklüğüdür: 40 N’luk ok, 20 N’luk okun iki katı uzun. Kuvvetin birimi newton (N).

Mina sandığı itiyor: 30 N. Can ipten çekiyor: 20 N. İkisi de sağa doğru. Okları uç uca koyalım: kuvvetler toplanır. Sandığa etki eden toplam kuvvete bileşke kuvvet denir: 30 + 20 = 50 N, sağa doğru.

Şimdi halat çekme! Mavi takımda iki oyuncu var: 30 N ve 20 N, toplam 50 N sola. Turuncu takım 30 N ile sağa çekiyor. Zıt yönlerde büyükten küçük çıkarılır: 50 − 30 = 20 N. Bileşke kuvvet sola doğru, bayrak sola kayar.

Bu kez iki takım da 40 N ile çekiyor. Kuvvetler eşit ve zıt yönlü: 40 − 40 = 0 N. Bileşke kuvvet sıfır, bayrak yerinde duruyor. Bu kuvvetlere dengelenmiş kuvvetler denir.

Dengelenmiş kuvvetler hareket durumunu değiştirmez. Duran sandık, iki yandan 5 N ile itilse de durur. Hareket eden araba, ileri 10 N ve geri 10 N kuvvetle aynı süratle aynı yöne gitmeye devam eder.

Araba her saniyede 2 metre gidiyor: 1 saniyede 2 m, 2 saniyede 4 m, 3 saniyede 6 m. Eşit sürelerde eşit yol alıyorsa hareket sabit süratlidir.

Sürati bulmak için alınan yolu geçen zamana böleriz: sürat = yol / zaman. Araba 3 saniyede 6 metre gitti: 6 ÷ 3 = 2 m/s. Sürat, her saniyede kaç metre gidildiğini söyler.

Çok oyunculu takım hep kazanır mı? Hayır! Mavi takımda 3 oyuncu var, her biri 10 N: toplam 30 N. Turuncu takımda 2 oyuncu var, her biri 20 N: toplam 40 N. Bileşke 40 − 30 = 10 N, sağa doğru. Önemli olan oyuncu sayısı değil, toplam kuvvet.

Özet: aynı yöndeki kuvvetler toplanır, zıt yöndekiler çıkarılır. Eşit ve zıt kuvvetlerin bileşkesi 0 N, yani kuvvetler dengelenmiştir ve hareket durumu değişmez. Sürat, yolun zamana bölümüdür. Şimdi Gök Laboratuvarı’nda dene!