🧬 DNA ve Kalıtım

Neden anne babana benziyorsun? Cevap hücrelerindeki DNA’da! Bu bölümde kalıtımı, yani özelliklerin anne babadan yavrulara nasıl geçtiğini izleyeceğiz.

Kalıtım bilgisi iç içe kutular gibi saklanır: hücrenin içinde çekirdek, çekirdekte kromozomlar, kromozomda DNA. DNA’nın bir özelliği belirleyen küçük parçasına gen denir.

DNA, nükleotidlerden yapılmış iki zincirli bir merdivene benzer. Basamaklarda bazlar karşılıklı eşleşir: hep A ile T, G ile C.

Mendel bezelyelerle çalıştı. Saf döl sarı (SS) ile saf döl yeşil (ss) bezelyeyi çaprazlayınca yavruların hepsi sarı çıktı. Çünkü sarı baskın (S), yeşil çekinik (s): baskın gen varken çekinik gen görünmez.

Şimdi iki melez döl sarı bezelyeyi çaprazlayalım: Ss × Ss. Punnett karesi dört kutuyu gösterir: SS, Ss, Ss sarı; ss yeşil. Oran 3 sarı : 1 yeşil.

Sık yapılan hata: “Sarı bezelye hep SS’dir.” Yanlış! SS de Ss de sarıdır; fenotip aynı, genotip farklı. Yeşil görünmesi için iki çekinik gen gerekir: ss.

Mutasyon, DNA’da olan kalıcı bir değişikliktir; radyasyon, UV ışınları ya da bazı kimyasallar yol açabilir. Albinizm bir mutasyondur. Üreme hücresinde olursa yavrulara geçer.

Modifikasyon ise çevrenin etkisiyle olur. Aynı ortanca, asitli toprakta mavi, bazik toprakta pembe açar. Genler değişmez, bu yüzden yavrulara geçmez.

Özet: gen, DNA’nın bir parçasıdır ve DNA’da A ile T, G ile C eşleşir. Ss × Ss çaprazlamasında oran 3 : 1. Mutasyon kalıtsaldır, modifikasyon değildir. Şimdi Genetik Bahçe’de dene!