🍰 Gerçek Anlam, Mecaz Anlam

Merhaba! Bazı kelimelerin iki ayrı anlamı olur. Tatlı pasta deriz, tatlı çocuk deriz. İkisinde de “tatlı” var, ama aynı şeyi söylemiyoruz. Bugün bunu keşfedeceğiz!

Önce tatlı pasta. Pastayı yersek dilimizde şeker tadı olur. Kelimenin ilk, temel anlamı budur. Buna gerçek anlam denir.

Peki tatlı çocuk ne demek? Kelimesi kelimesine düşünürsek çocuk şekerden yapılmıştır ve karıncalar peşindedir! Çok komik. Ama Mina şeker değil. Tatlı çocuk, sevimli çocuk demektir. Kelimenin gerçek anlamından uzaklaşmış hâline mecaz anlam denir.

Bir örnek daha: soğuk. Soğuk su gerçekten soğuktur. Ama soğuk bakış dersek? Gözlerden buz fırlamaz! Soğuk bakış, sevimsiz ve ilgisiz bir bakıştır. Bu, mecaz anlamdır.

Şimdi ağır. Ağır çanta, tartıya koyunca ağır gelen bir çantadır: gerçek anlam. Ağır söz ise kırıcı, üzücü bir sözdür. Söz tartıya konmaz ama kalbe ağır gelir: mecaz anlam.

Hangi anlam olduğunu cümle söyler. “Sıcak çorbayı üfledik” cümlesinde çorba ve üflemek var. Sıcak, gerçekten sıcak demek. “Sıcak bir gülümsemeyle karşıladı” cümlesinde ise gülümseme var. Sıcak, içten demek. Kelimenin yanındaki sözlere bak!

Şimdi kartları doğru kutuya koyalım. Tatlı elmayı yersin: gerçek anlam. Tatlı bir gülüş bir duyguyu anlatır: mecaz anlam. Soğuk dondurma gerçek, soğuk bir selam mecaz. Ağır kutu gerçek, ağır söz mecaz.

Mecaz anlam neden işimize yarar? Duyguları daha canlı anlatır. “Üzgünüm” demek yerine “Kalbim kırıldı” dersek, ne kadar üzgün olduğumuz daha iyi anlaşılır.

Özet: Sözcüğün ilk, temel anlamı gerçek anlamdır. Gerçek anlamdan uzaklaşıp başka bir şeyi anlatması mecaz anlamdır. Hangisi olduğunu cümleden anlarız. Şimdi Okuma Yolculuğu’nda dene!