💡 Elektrik Hangi Yoldan Geçer?

Merhaba! Bir ampulü nasıl yakarız? Elektrik pilden ampule hangi yoldan gider? Bazı maddeler elektriği geçirir, bazıları geçirmez. Bugün bunu keşfedeceğiz!

Basit bir elektrik devresi dört parçadan kurulur. Pil enerjiyi verir. Kablo yolu oluşturur. Ampul ışık verir. Anahtar devreyi açıp kapatır.

Elektrik akımı pilin bir ucundan çıkar, kablolardan ve ampulden geçer, pilin öbür ucuna döner. Yol baştan sona bir halka olmalı: buna kapalı devre denir. Anahtar açıkken yol kesilir ve ampul yanmaz. Anahtarı kapatınca ampul yanar!

Şimdi devrede bir boşluk bırakalım. Yol kesik olduğu için ampul yanmıyor. Boşluğa metal bir kaşık koyalım: ampul yandı! Metal kaşık akımın geçmesine izin verdi. Böyle maddelere iletken denir.

Aynı boşluğa lastik, tahta ve plastik koyalım. Ampul yanmıyor, çünkü bu maddeler akımı geçirmez. Böyle maddelere yalıtkan denir. Metaller iyi iletkendir. Lastik, tahta ve plastik ise yalıtkandır.

Özetleyelim. İletken (conductor) maddeler elektriği geçirir: kaşık, cıvata ve madeni para gibi metaller. Yalıtkan (insulator) maddeler elektriği geçirmez: tahta, plastik ve lastik gibi.

Elektrik kablolarının içi bakırdır, çünkü bakır iyi bir iletkendir. Dışı ise plastiktir, çünkü plastik yalıtkandır. Plastik kılıf, akımın bize ya da başka kablolara geçmesini önler.

Çok önemli bir uyarı! Evdeki prizler ve elektrik kabloları çok tehlikelidir. Prize hiçbir şey sokma, çıplak kabloya asla dokunma. Deneylerimizi yalnızca pille ve bir büyüğünle birlikte yaparız.

Tel ne kadar uzun ve ince olursa, akıma karşı direnç o kadar büyük olur. Direnç büyükse akım azalır ve ampul sönük yanar. Kısa ve kalın telde direnç küçüktür, ampul parlak yanar. Reosta, direnci ayarlayabildiğimiz bir parçadır.

Özet: akım kapalı bir devrede dolaşır. İletkenler akımı geçirir, yalıtkanlar geçirmez. Uzun ve ince tel direnci artırır, ampul sönükleşir. Prize ve çıplak kabloya asla dokunma! Şimdi Madde ve Devre’de dene!