📰 Haber mi, Söylenti mi? Medya Okuryazarlığı

Merhaba! Telefonda, televizyonda, gazetede her gün bir sürü şey görüyoruz: haber, reklam, söylenti. Hepsi doğru mu? Bugün bunları ayırmayı öğreneceğiz.

Bir çocuk “Okulda iki kedi var” diyor. Arkadaşı “Beş kedi var” diye duyuyor. Üçüncü çocuk “Yirmi kedi var!” diye anlatıyor. Söylenti kulaktan kulağa giderken büyüyor ve değişiyor.

Bir habere rastlayınca beş soru sor: Kim söylüyor? Ne oldu? Ne zaman oldu? Kaynağı ne? Kanıtı var mı? Cevapları bulabiliyorsak habere daha çok güvenebiliriz.

İki mesaj var. Birini okul müdürlüğü yazmış, adı ve tarihi belli. Diğerini kimin yazdığını bilmiyoruz, tarihi de yok. Kaynağı belli olan bilgiye daha çok güveniriz. Kaynağı belli olmayanı önce kontrol ederiz.

Bazı başlıklar çok heyecanlıdır: “Şok! Sınıfta olay çıktı!” Ama metni okuyunca öğreniriz: öğrenciler sınıf duvarını birlikte boyamış. Başlık dikkat çekmek ister. Doğrusunu metin söyler. O yüzden hep metni de oku.

Reklam bir şeyi satmak ister: “Süper ayakkabı! Sadece bugün!” Haber ise olanı anlatmak ister: “Okulumuza yeni bir kütüphane açıldı.” Reklam kötü bir şey değildir. Ama ne istediğini bilmek gerekir.

Bir fotoğrafı kırpınca neler dışarıda kalır? Bu salonda çoğu sandalye boş. Ama sarı çerçeveyle kırpınca salon dolu görünüyor! Kırpılmış fotoğraf bize başka bir şey anlatır. Fotoğrafın tamamına da bakmak gerekir.

Kerem teneffüste yalnız oturuyor. Ada “Oynamak istemiyor” diye düşünüyor. Ama bu sadece bir tahmin. Birini tanımadan karar vermeye önyargı denir. Ada yanına gidip merhaba diyor. Kerem biraz utangaçmış, o kadar! Kendimizi karşımızdakinin yerine koymaya empati denir. Konuşunca birbirimizi daha iyi anlarız.

Paylaş tuşuna basmadan önce dur ve düşün. Kaynağını buldum mu? Kanıtı var mı? Kimseyi üzmüyor mu? Üçüne de evet diyebiliyorsak paylaşmak daha güvenli olur. Emin değilsek bir büyüğümüze sorarız.

Özet: haberi okurken beş soru sor: kim, ne, ne zaman, kaynak, kanıt. Başlığa değil metne bak. Fotoğrafın tamamına bak. Karşındakini tanı ve empati kur. Paylaşmadan önce düşün. Şimdi Birlikte Yaşam’da dene!