🥞 Tarif Büyüyor: Oran ve Orantı

Pandi 2 kişilik güzel bir krep tarifi buldu. Ama akşam 6 kişi gelecek! Tarifi büyütürken tadı nasıl aynı tutarız? Cevap: oran ve orantı.

2 kişilik tarif şöyle: 2 yumurta, 1 bardak un, 1 bardak süt. Yumurta ile unu karşılaştıralım: 2 yumurtaya 1 bardak un. Buna oran denir ve 2 : 1 yazarız.

Şimdi bir oran tablosu yapalım. Kişi sayısını 2 katına çıkarırsak, 4 kişi için 4 yumurta ve 2 bardak un gerekir. 3 katına çıkarırsak, 6 kişi için 6 yumurta ve 3 bardak un. Hepsini aynı sayıyla çarptık, o yüzden 2 : 1, 4 : 2 ve 6 : 3 aynı orandır.

Boyada da böyle. 2 damla mavi ile 3 damla sarı bir yeşil yapar. 4 mavi ile 6 sarıyı karıştırırsak, oran aynı olduğu için aynı yeşil çıkar. Ama 4 mavi ile 3 sarı karıştırırsak oran bozulur ve renk mavileşir.

Kişi sayısını ve un miktarını bir grafikte gösterelim. 0 kişiye 0 bardak, 2 kişiye 1, 4 kişiye 2, 6 kişiye 3 bardak. Noktalar düz bir çizgide ve çizgi sıfırdan geçiyor. Doğru orantılı iki şeyin grafiği hep böyledir.

Şimdi alışveriş. Elmanın 2 kilosu 36 lira, 5 kilosu 80 lira. Hangisi daha ucuz? Her paketin 1 kilosunun fiyatına, yani birim fiyata bakarız. 36 bölü 2, kilosu 18 lira. 80 bölü 5, kilosu 16 lira. Büyük paketin kilosu daha ucuz!

Her şey orantılı değildir! Mina 4 yaşında 100 santimetre. Yaşı 2 katına çıkıp 8 olunca boyu 200 olmadı, 130 oldu. 12 yaşında 150. Yaş ve boy orantılı değildir.

Şimdi kartları ayıralım. Elma kilosu ve ödenen para: biri 2 katına çıkınca öbürü de çıkar, orantılı. Kişi sayısı ve gereken un: orantılı. Yaş ve boy: orantılı değil.

Özet: Oran, iki sayıyı karşılaştırır. Oran tablosunda her sütunu aynı sayıyla çarparız. Doğru orantının grafiği sıfırdan geçen düz bir çizgidir. Birim fiyat, hangisinin ucuz olduğunu söyler. Yaş ve boy gibi bazı şeyler orantılı değildir. Şimdi Oran Mutfağı’nda dene!