🌙 Söz Sanatları: Benzetme ve Kişileştirme

Ay gerçekten gülümser mi? Elbette gülümsemez! Ama “Ay bize gülümsedi” dediğimizde herkes ne demek istediğimizi anlar. İşte bu bir söz sanatı. Bugün üç tanesini öğreneceğiz: benzetme, kişileştirme ve konuşturma.

Önce benzetme. Kar taneleri çok yumuşaktır. Pamuk da çok yumuşaktır. Bu yüzden şöyle diyoruz: “Kar taneleri pamuk gibi yumuşacıktı.” İkisinin ortak özelliği yumuşaklık.

Benzetmenin dört parçası var. Pamuğa benzetilen kar taneleri: benzeyen. Kar taneleri kime benzetildi? Pamuğa. Pamuk: kendisine benzetilen. Ortak özellik yumuşaklık: benzetme yönü. “Gibi” ise benzetme edatı. “Kadar” da edat olarak kullanılır.

Şimdi kişileştirme. Ay bir gök cismi, insan değil. Ama “Ay bize gülümsedi” diyoruz. Gülümsemek insana özgü bir davranış. Yani insan olmayan bir varlığa insan özelliği verdik. Buna kişileştirme denir.

Başka bir örnek: “Ağaç, rüzgârda iç çekti.” İç çekmek de insana özgü. Küsmek, özlemek ve utanmak da öyle. Ağaç, sanki bir insanmış gibi anlatıldı: kişileştirme.

Şimdi konuşturma. Çanta, Mina’ya “Beni çok doldurma!” diyor. İnsan olmayan bir varlık konuşuyor. Konuşan varlık insana benzediği için kişileştirilmiş de olur. Ama konuşma varsa ona özel adıyla konuşturma deriz. İpucu: tırnak içinde bir söz.

Hepsini bir arada görelim. Aynı yıldızları üç farklı biçimde anlattık. “Gibi” varsa benzetme. İnsan özelliği varsa kişileştirme. Konuşma varsa konuşturma.

Son olarak bir sözcük, farklı anlamlar taşıyabilir. “Kök” sözcüğünü düşünelim. Ağacın kökü gerçek anlam. Sorunun kökü mecaz anlam. “Gelmek” sözcüğünün kökü, dil bilgisinde terim anlam. Söz sanatlarında sözcükler çoğu zaman mecaz anlam kazanır, tıpkı Ay’ın gülümsemesi gibi.

Özet: “gibi” ile benzetme yaparız. İnsan dışı varlığa insan özelliği verirsek kişileştirme olur. İnsan dışı varlık konuşursa konuşturma olur. Şimdi Anlam Dedektifi’nde dene!