🌘 Güneş ve Ay Tutulması

Gökyüzünde bazen Güneş gündüz ortasında kararır, bazen de dolunay kızıla boyanır. Bunlara tutulma denir! Hadi Güneş, Dünya ve Ay’ın nasıl dizildiğine bakalım.

Işık kaynağının önüne bir cisim girince arkasında gölge oluşur. Güneş büyük bir ışık kaynağı olduğu için gölgenin iki bölümü vardır: hiç ışık almayan koyu tam gölge ve biraz ışık alan açık yarı gölge.

Güneş tutulmasında sıra Güneş, Ay, Dünya’dır: Ay ortada, gölgesi Dünya’ya düşer. Bu yalnızca Yeni Ay evresinde olur. Ay’ın gölgesi küçük olduğu için tutulma dar bir bölgeden görülür.

Ay’ın tam gölgesindeki yerlerde Güneş tamamen kapanır, gündüz gökyüzü kararır: tam tutulma. Yarı gölgedeki yerlerden Güneş’in yalnızca bir kısmı kapalı görünür: parçalı tutulma.

Ay tutulmasında sıra Güneş, Dünya, Ay’dır: Dünya ortada, gölgesi Ay’a düşer ve Ay kararır. Bu yalnızca Dolunay evresinde olur. O sırada gece olan her yerden görülebilir.

Tam Ay tutulmasında Ay çoğu zaman kaybolmaz, kızılımsı (bakır renginde) görünür. Güneş ışığı Dünya’nın atmosferinden geçerken bükülür ve Ay’a en çok kırmızı ışık ulaşır.

Peki neden her ay tutulma olmuyor? Çünkü Ay’ın yörüngesi yaklaşık 5 derece eğiktir. Çoğu ay Ay, hizanın biraz üstünden ya da altından geçer ve gölge ıskalar. Tutulma için üçü tam aynı hizaya gelmelidir.

Sık yapılan hata: “Güneş tutulmasında Dünya ortadadır.” Hayır, Dünya ortadaysa bu Ay tutulmasıdır. Güneş tutulmasında Ay ortadadır ve Güneş’in önünü kapatır.

Güneş’e, tutulma sırasında bile asla doğrudan bakma! Güneş gözlüğü ya da dürbün korumaz, göze kalıcı zarar verir. Yalnızca özel tutulma gözlüğü ya da delikli kartonla yansıtma kullanılır.

Özet: Güneş tutulmasında Ay ortadadır, Ay Yeni Ay evresindedir. Ay tutulmasında Dünya ortadadır, Ay Dolunay evresindedir. Güneş’e asla çıplak gözle bakma! Şimdi Gök Laboratuvarı’nda dene!